Kaybolan Efsane: V12

V12 motorlar otomotiv tarihinin belki de en önemli kilometre taşlarından bir tanesi. Sahip oldukları saf performans, denge ve çıkardıkları o eşsiz ses bu motoru farklı bir boyuta taşıyor. Her ne kadar ilk üretim amaçları otomobillerde kullanım olmasa da zaman içerisinde sınır tanımadan birçok alanda kullanıldılar. Kısacası herkesin hayatında bir iz bıraktılar. Ancak bu efsane motor türü son zamanlarda unutulmaya başlandı. Özellikle V12 motorun sık kullanıldığı otomotiv sektöründe üreticiler son yıllarda yüksek beslemeli ancak oldukça küçük hacimlere sahip motorlara yönelmeye başladı. Bu yazıda simgeleşmiş V12 motorun yapısına, tarihine ve neden sayılarının azalmaya başladığına kısaca göz atacağız.

V12 Motor Nedir?

Öncelikle V12 motorun ne olduğunu anlayabilirsek, sanırım bağlantılı olduğu konuları daha iyi yorumlayabiliriz. V12 motor, yapı olarak altışarlı şekilde ikili sıralanmış 12 pistondan oluşan bir motor türüdür. Motorun görünüş itibari ile V şeklinde olması ve sahip olduğu 12 adet piston sayesinde V12 ismini aldığı söylenmektedir. Motorun içerisinde bulunan silindir sıralarının düzeni V12’yi oldukça dengeli bir motor türü haline getirmektedir. Bu özelliği sayesinde denge şaftı gibi parçalara ihtiyaç duymaz ve sorunsuz çalışır. Gösterdiği performans ve hissettirdiği keyif eşsiz olsa da kardeşi V8 kadar yaygın kullanılan bir motor türü değildir.

Tarihçesi ve Kullanım Alanları

a.) Denizcilik

V motor türü ilk olarak 1889 yılında Daimler firması tarafından üretilse de V12’nin üretimi 1904 yılını bulmuştur. V12 motor ilk defa Putney Motor Works firması tarafından Londra’da yarış teknesinde kullanılmak üzere üretilmiştir. Bu motor “Craig-Dörwald” motoru olarak da bilinmektedir. Yıllar içerisinde bu motorun kullanımı yaygınlaşarak devam etmiş ve tekne yarışlarında bilinen bir motor opsiyonu haline gelmiştir. Ancak kullanılan bu motorların yarış başarısı oldukça seyrektir. O dönem üretilen bazı motorların 400 beygire yakın güç ürettiği görülmüştür. Yıllar içerisinde kendini geliştiren ve farklı alanlarda faaliyet gösteren V12 motorların günümüzdeki en büyük örneklerinden biri Dizel V12 motorlardır. Bu tür motorlar “Cruise” adı verilen devasa seyahat gemilerine tam 19.300 beygirlik bir güç sağlamaktadır.

b.) Havacılık

Seneler 1909’u gösterdiğinde, Renault firması havacılık sektöründe kullanılması planlanan ilk V12’yi tanıttı. Hava soğutmalı bir tasarıma sahip olan bu motor 138 beygir gücündeydi. Birinci Dünya Savaşı döneminde Britanya kuvvetleri tarafından çeşitli alanlarda kullanılan RAF4 ve türevi motorlar Renault motorundan fazlasıyla esinlenmişti. Savaşın sonlarına doğru iyiden iyiye gelişen teknoloji sayesinde V12 motorlar dönemin en yeni ve en büyük bombardıman uçaklarına güç sağlıyordu. Savaşın bitmesi ile birlikte birçok zeplin Maybach ve Daimler tarafından üretilmiş V12 motorlar kullanıyordu. Ancak V12 altın çağını İkinci Dünya Savaşı zamanlarında yaşadı. Rolls-Royce Merlin, Rolls-Royce Griffon, Klimov VK-107 ve Daimler-Benz DB600 gibi ünlü motorlar bu dönemde ortaya çıktı. 1.000 ila 1.500 beygir güç üretebilen bu motorlar Supermarine Spitfire ve P-38 Lightning gibi ikonik uçaklara güç sağladı. İkinci Dünya Savaşı sonrasında ise popülerliğini kaybeden V12 motorlar Turbojet ve Turboprop motor teknolojisine yenik düşerek havacılık dünyasındaki hakimiyetini kaybetti.

c.) Otomotiv

Otomobillerin V12 ile tanışması ise havacılık sektörü ile oldukça yakın zamanlarda gerçekleşti. V12 motorun otomobil dünyasında bilinen ilk kullanımı 1913 yılına dayanıyor. İngiltere’de bulunan Brooklands Pisti’ndeki bir yarışa katılan özel yapım bir yarış arabasındaki V12, bilinen ilk örneklerden. Otomobil, Sun Beam Motor Car Company’de baş mühendislik yapan Louis Coatelen tarafından yarışa sokulmuş. 1913 ve 1914 yıllarında çeşitli hız rekorları kıran bu motor “Toodles V” adı ile anılmış. Seri üretimde kullanılan ilk motorlar ise 1915 model bir Packard Twin Six ve 1917 model bir Weidely Pathfinder’dır. 1920’lerden sonra ise V12 motorlar çoğunlukla 1931 model Cadillac V-12, 1931 model Lincoln K-Series ve 1936 model Rolls-Royce Phantom III gibi lüks sınıf otomobillerde kullanılmıştır. Avrupalı markalar içinse V12 çok daha anlamlı bir motor türüdür. Savaştan sonra 1960’lara kadar V12 motorlu otomobil üretiminin kısıtlı olduğu dönemde, Ferrari ve Lamborghini gibi iki dev marka V12 motor taşıyan otomobiller üretmeyi başarmışlardır. 1948 yılında Ferrari’nin ilk yol otomobili olarak üretilen Ferrari 166 Inter, 2 litrelik bir V12 motor taşımaktaydı. Lamborghini ise tarihindeki ilk seri üretim otomobil olan Lamborghini 350 GT’de 3.5 litrelik bir V12 kullanmayı tercih etmiştir. Bu iki şirket halen V12 motorları bünyesinde bulundurmayı sürdürmekte. Seri üretim otomobillerin yanı sıra Formula 1 yarışlarında 1966 ile 1969 yılları arasında oldukça popüler olan V12, ilk defa 1964 model bir Honda RA271 yarış aracına monte edilmişti. Çeşitli takımlar tarafından tercih edilse de Formula 1’de V12’lerin ömrü 1995 yılında doldu. V12 motor son olarak Ferrari 412 T2 model bir yarış aracında kullanıldı ve yerini yeni motor türleri aldı. 1970’lerden günümüze kadar süren dönemde ise Mercedes-Benz, Audi, Jaguar, BMW ve Aston-Martin gibi birçok marka V12 motorlu otomobil üreterek motorun popülerliğini arttırmıştır.

Neden Kaybolmaya Başladılar?

Son yıllarda V12 motorlar yavaş yavaş ortadan kaybolmaya başladı. Otomobil üreticileri yazının başında belirttiğim gibi yüksek beslemeli ve küçük hacimli motorlara yönelerek başarı hedeflemeye başladılar. Peki bunun sebebi ne? Neden markalar bir bir V12 motordan vazgeçiyorlar? Aslında bu sorunun cevabı oldukça basit; Maliyet! V12 motorlardan adından da anlaşılabileceği üzere oldukça büyük, karmaşık ve maliyetli motorlar. Günümüz otomotiv sektöründe seri üretim yapan birçok marka bu büyüklükte bir motoru tasarımına sığdırmakta zorlanıyor. Tasarımın V12 motorun sığacağı şekilde oluşturulmaya çalışılması ise son derece estetik yoksunu ve maliyetli otomobiller ortaya çıkarıyor. Bu sebeple birçok global otomobil üreticisi V12 motorları tercih etmek istemiyor. Aynı zamanda, sahip olduğu karmaşık tasarım ve gösterdiği performans nedeniyle tükettiği yakıt miktarı, V12’yi genele değil de özele hitap etmeye mecbur bırakıyor. Bu yüzden bazı lüks markalar halen V12 motoru tercih etseler de elektrikli motor alternatifi son yıllarda markaların tercihlerini sorgulamasına neden oluyor. Her ne kadar efsanevi performansı, eşsiz sesi ve sorunsuz çalışma prensibi onu lüks ve spor otomobil markaları için çekici hale getirse de günümüz dünyasında bu özellikler V12 motorların yok olmasını engelleyemeyecek gibi görünüyor.